« إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ » ابن عباس و حسن گفته‌اند : يعنى من زندگى شما را بخير و خوشى و فراخى و ارزانى مىبينم ، و روى اين معنى شعيب آنها را از قحطى و گرانى ترسانده و بر حذر داشته است . و قتاده و ابن زيد و ضحاك گفته‌اند : منظور از « خير » مال و زيور دنيا است ، يعنى من وضع شما را خوب مىبينم ، اموالتان بسيار و روزيتان فراخ است و احتياجى بكم فروشى نداريد . « وَ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ » و من بر شما از عذاب آن روزى كه عذابش همهء كافران را احاطه كند و كسى از آن فرار نتواند بيمناكم و منظور همان روز قيامت است . و لفظ « محيط » اگر چه به ظاهر صفت « يوم » است ولى در حقيقت صفت عذاب است . زيرا احاطهء روز به معناى احاطهء عذاب آنست . « وَ يا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَ الْمِيزانَ بِالْقِسْطِ » و اى مردم حقوق مردم را در چيزهايى كه با پيمانه و وزن بمردم ميدهيد از روى عدالت و انصاف تمام بدهيد . « وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ » و از اموال مردم در معامله‌ها كم نكنيد . « وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ » و در افساد و تباهى گام بر نداشته و سعى نكنيد . « بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » يعنى آنچه را پس از اتمام كيل و وزن خداى تعالى از حلال براى شما بجاى بگذارد بهتر است از كم فروشى ، و اينكه آن را مشروط به ايمان كرد و فرمود : « إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » بدانجهت بوده كه اگر ايمان داشتند اين گفتار را درك ميكردند و مىفهميدند ، و ابن جبير گفته : معناى آيه اينست كه نعمتى را كه خداوند براى شما باقى نگهدارد بهتر است از آن سودى كه از راه كم فروشى بدست شما آيد . و حسن و مجاهد گفته‌اند : يعنى اطاعت خدا براى شما بهتر از همهء دنيا است ، زيرا ثواب آن براى هميشه ميماند ولى دنيا زوال پذير و فانى است چنانچه در آن آيهء ديگر نيز فرمود : « وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً . . . » « 1 » و ثورى گفته است : « بَقِيَّتُ اللَّهِ » به معناى روزى خدا است . « وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ » و من نگهبان و حافظ نعمتهاى خدا نيستم كه آنها را از

--> ( 1 ) - سورهء كهف آيهء 46 .